Tatry Zachodnie · Szczyt
Najsłynniejszy szczyt nad Zakopanem z krzyżem na szczycie i łańcuchami w finałowej partii.
O szlaku
Wystarczy spojrzeć na panoramę Zakopanego, by zrozumieć, dlaczego Giewont od wieków przyciągał uwagę mieszkańców i przyjezdnych. Jego skalista sylwetka wyraźnie odcina się na tle Tatr, a z perspektywy miasta góra wydaje się znacznie potężniejsza niż wskazywałaby na to jej wysokość: 1895 m n.p.m. Walery Eliasz w swoim słynnym przewodniku z końca XIX wieku tak opisywał wrażenie, jakie wywiera widok Giewontu z Zakopanego:
Podążając wśród domów na południowy zachód coraz bliżej Zakopanego, widzimy wynurzający się z pośród całego łańcucha Tatr szczerbaty skalisty Giewont, który o wiele niższy od swoich towarzyszy, gdy ci się za niego kryją, on olbrzymieje i rysuje się majestatycznie na tle nieba. Giewont króluje Zakopiańskiej okolicy, dlatego zowią go także Zakopiańskim Wierchem.
Samo pochodzenie nazwy „Giewont” nie jest do końca wyjaśnione. Mariusz Zaruski w Na bezdrożach tatrzańskich rozważał między innymi możliwość wywodzenia jej od niemieckiego określenia jiihe Wand, czyli “wysoka ściana”. Jako inną możliwość podawał pochodzenie nazwy od nazwiska, ród Giewontów do dziś mieszka w Zakopanem.
Charakterystyczna sylwetka góry od wieków była inspiracją dla malarzy, poetów i pisarzy, zafascynowanych tatrzańskim krajobrazem. Z masywem związane są również liczne podania i legendy. Najbardziej znana opowiada o Śpiącym Rycerzu, który według jednej z jej wersji miał oczekiwać uśpiony na moment, w którym Polska znajdzie się w wielkim niebezpieczeństwie. Sylwetka góry, przypominająca z profilu postać leżącego człowieka, sprzyjała powstawaniu takich opowieści i przez lata wzmacniała jej symboliczny charakter. Według innej wersji legendy rycerze czekają na odpowiednią chwilę, by nieść ratunek ojczyźnie w licznych grotach Giewontu. W jego ścianach znajdują się jaskinie, z którymi związane są historie pierwszych eksploracji. Jedną z nich jest Grota Juhaska, położona w północnej ścianie masywu. Z Zakopanego można dostrzec znajdujące się nad jej wejściem tak zwane Orle Okno, nazwane tak ze względu na ślady pobytu orłów. Sama grota została po raz pierwszy zwiedzona dopiero w 1907 roku. Grota Juhaska nie jest dostępna do zwiedzania przez turystów.
Na początku XX wieku panorama Giewontu zyskała element, bez którego trudno wyobrazić ją sobie dzisiaj: żelazny krzyż. Wzniesiono go w 1901 roku z inicjatywy księdza Kazimierza Kaszelewskiego, aby upamiętnić przełom XIX i XX wieku. Siedemnastometrowa konstrukcja z czasem na trwałe wpisała się w krajobraz góry i stała się częścią jej symboliki. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o historii powstania krzyża, przeczytaj artykuł „Krzyż na Giewoncie – historia powstania i narodziny nowego symbolu Zakopanego”.