Krzyżne

Na wysokości 2112 m n.p.m., pomiędzy Pańszczycą a Doliną Roztoki, znajduje się Przełęcz Krzyżne, jeden ze skrajnych punktów słynnego szlaku Orlej Perci. Jej nazwa pochodzi od charakterystycznego położenia w miejscu, gdzie krzyżują się trzy grzbiety. Przełęcz bywa również nazywana Krzyżnem Polskim lub Krzyżnem Wołoszyńskim, co pozwala odróżnić ją od Krzyżnego Liptowskiego.

Wędrówkę na Przełęcz Krzyżne można rozpocząć od strony Doliny Pięciu Stawów Polskich. Jest to wyjątkowo malownicza część Tatr, w której znajduje się między innymi Wielki Staw Polski, najgłębszy staw w polskich Tatrach, a także Siklawa, najwyższy wodospad w Polsce. Choć nazwa doliny wskazuje na pięć stawów, w rzeczywistości znajduje się tutaj sześć jezior. Najmniejsze z nich, Wole Oko, przez wiele lat nie było uznawane za pełnoprawny staw. Dawniej dolina była wykorzystywana jako teren pasterski, a wypas owiec i krów stopniowo zanikł dopiero w XX wieku. Pamiątką po tamtych czasach jest XVII-wieczna kamienna koliba znajdująca się nad Wielkim Stawem.

Z Doliny Pięciu Stawów trasa prowadzi w stronę Przełęczy Krzyżne. Pierwsze odnotowane wejście miało miejsce 3 sierpnia 1838 roku, kiedy przełęcz odwiedził Ludwik Zejszner z grupą turystów. W drugiej połowie XIX wieku miejsce zaczęło cieszyć się coraz większą popularnością. Towarzystwo Tatrzańskie wybudowało najpierw w Dolinie Waksmundzkiej, około 1875 roku, a później, w 1880 roku, na trawiastej równi powyżej przełęczy kamienną chatkę. Dzięki niej popularne stały się wyprawy połączone z obserwowaniem wschodu słońca i panoramy Tatr. Chatka, nazwana imieniem Maksymiliana Nowickiego, była użytkowana do około 1915 roku, a obecnie można zobaczyć jedynie fragmenty jej murów. Krzyżne odwiedzano również zimą – w styczniu 1894 roku weszli na nie Karol Potkański z przewodnikami. W 1900 roku nocował tutaj ksiądz Walenty Gadowski, który z powodu zimna wspominał, że „dzwonił zębami”.

Po zdobyciu Przełęczy Krzyżne trasa prowadzi w stronę Hali Gąsienicowej. Jest ona otoczona wysokimi szczytami i od dawna stanowi ważny punkt na mapie tatrzańskich szlaków. Nazwa hali pochodzi od góralskiego rodu Gąsieniców, który przez wiele pokoleń użytkował te tereny. Dawniej była to przede wszystkim przestrzeń pasterska. Rozległe trawiaste tereny powstały w dużej mierze dzięki wycinaniu kosodrzewiny przez pasterzy, którzy przygotowywali miejsce do wypasu zwierząt. Na Hali Gąsienicowej położone jest charakterystyczne schronisko Murowaniec. Schronisko zostało uroczyście otwarte w 1925 roku i do dziś pełni funkcję schronienia dla turystów. Jego budowa była dużym przedsięwzięciem, granit sprowadzano z okolic Kościelca, a materiały trzeba było transportować w trudnych górskich warunkach. W 1963 roku budynek został poważnie uszkodzony przez pożar, jednak później odbudowany. Trasa przez Dolinę Pięciu Stawów, Przełęcz Krzyżne i Halę Gąsienicową pozwala zobaczyć różnorodne krajobrazy Tatr. Połączenie wysokogórskiej przełęczy z malowniczymi dolinami i schroniskiem Murowaniec sprawia, że jest to wymagająca, ale bardzo interesująca górska wędrówka.